CƠ CHẾ TÁC DỤNG ĐÔNG TRÙNG HẠ THẢO

Đông trùng hạ thảo có tên khoa học: Cordyceps sinensis (Berk) Sacc.
Đông trùng hạ thảo, hay còn gọi là hạ thảo đông trùng, một vị thuốc quý của Đông y với tên khoa học là Cordyceps sinensis (Berk) Sacc., họ Nhục tòa khuẩn (Hypocreacea), có một xuất xứ khá phức tạp, nó chứa đựng trong mình một lai lịch của cả hai thế giới: động vật và thực vật, vừa là "trùng" lại vừa là "thảo", tức vừa là "con" lại vừa là "cây". Về hình dáng bên ngoài, phần thân của đông trùng hạ thảo trông  cũng giống như một con sâu và phần đầu cũng giống như một cái chồi cây. Trên thực tế, đông trùng hạ thảo là sự cộng sinh của một giống nấm ký sinh trên sâu non của loài sâu có tên là Helialus armoricanus Oberthur, thuộc họ cánh bướm. Loại ấu trùng của sâu này thường sống trong mùa đông, vì lẽ đó mà có tên là "đông trùng" và chúng thường sống ở dưới các lớp đất trên núi, có độ cao từ 3.000 - 4.000m so với mặt biển, thức ăn của chúng là các mầm non của một cây họ nghể (polygonum viviparum L.), trông như cây biển súc, tức là cây rau xương cá ở ta vậy. Sau khi nấm ký sinh vào những con sâu non này, chúng hút các chất dinh dưỡng của sâu để sống và phát triển. Đương nhiên là sâu sẽ dần dần bị chết vì kiệt sức. Đến mùa hạ, với thời  tiết, khí hậu thích hợp, nấm sinh ra cơ chất, rồi mọc chồi khỏi mặt đất, trong khi đó, gốc vẫn dính liền vào đầu con sâu. Vì vậy nhìn nó vừa có dáng dấp của một con sâu, lại vừa có sắc thái của một cái cây. Do vậy mà vị thuốc được mang danh: đông trùng hạ thảo. Trong môi trường tự nhiên, ĐTHT được tìm thấy trên núi Himalaya có độ cao 4200m nên có giá thành rất đắt. Để khắc phục điều này, Aloha Medicinals Inc. là công ty đầu tiên trên thế giới đã nuôi trồng thành công ĐTHT tại Mỹ bằng công nghệ sinh học, trong điều kiện môi trường nồng độ oxygen thấp, nhiệt độ thấp giống hệt như trong tự nhiên. Qua phân tích và các thử nghiệm cho thấy ĐTHT được nuôi trồng tại Mỹ của Aloha Medicinal Inc. có hiệu quả vượt hơn 5 lần so với ĐTHT tự nhiên. Với sản phẩm Đông Trùng Hạ Thảo tinh chất - Pure Cordyceps, nhà sản xuất Aloha Medicinals Inc. cam kết đây là sản phẩm đã được chứng nhận có thành phần hoàn toàn hữu cơ, được lấy giống trực tiếp từ núi Himalaya của Tây Tạng và nuôi trồng hoàn toàn 100% tại Mỹ, vừa cải thiện được giá thành so với loại ĐTHT tự nhiên, vừa có công năng mạnh hơn gấp 5 lần.

Thành phần:
Đông trùng hạ thảo được coi là vị thuốc quý vì bản thân nó chứa tới 25-32% chất protid, khi thủy phân bởi các chất enzym trong cơ thể sẽ cho nhiều acid amin như glutamic, prolin, histidin, valin, oxyvalin, arginin, phenyllalanin và analin. Ngoài ra còn có tới 8,4% chất lipid, trong đó acid béo no chiếm 13%, acid béo không no chiếm 82,2% (trong đó, acid linolic 31,7%, acid linilenic 68,31%). Từ đông trùng hạ thảo còn phân lập được D-mannitol hoặc cordycepin, 3- deoxyadenosine.

Tác dụng sinh học của đông trùng hạ thảo
Các nhà khoa học đã tiến hành nghiên cứu vị thuốc trên thực nghiệm, thấy rằng, vị thuốc có các tác dụng sinh học rất quý như:  làm tăng rõ rệt lượng máu tim của thỏ, với tim ếch cô lập và tại chỗ đều làm tim đập chậm lại, nhưng sức bóp không tăng; làm giãn cơ trơn khí quản động vật thí nghiệm; hạ huyết áp trên chó đã gây mê, khi tiêm tĩnh mạch với liều 0,1-0,5ml hoặc 1ml/kg thể trọng đều thể hiện hạ huyết áp, sau 10 phút huyết áp trở lại bình thường; có tác dụng an thần và gây ngủ; ức chế ruột và tử cung cô lập; ức chế trực khuẩn lao, tụ cầu khuẩn, liên cầu khuẩn, ức chế một số nấm ngoài da; có tác dụng chống lão hóa; ức chế tế bào ung thư. Với liều 15-200mg/kg thể trọng chuột nhắt đã gây ung thư phúc mạc, được uống liền 7 ngày chế phẩm của đông trùng hạ thảo thấy rằng thời gian sống của chuột kéo dài hơn so với nhóm chứng.

Đối với hệ thống miễn dịch
Những nghiên cứu thực nghiệm đã chứng minh Đông trùng hạ thảo có khả năng tăng cường hoạt động miễn dịch tế bào cũng như miễn dịch dịch thể. Cụ thể là có tác dụng nâng cao hoạt tính của đại thực bào và tế bào NK, điều tiết phản ứng đáp của tế bào lympho B, tăng cường một cách có chọn lọc hoạt tính của tế bào T ức chế, làm tăng nồng độ các kháng thể IgG, IgM trong huyết thanh. Mặt khác, Đông trùng hạ thảo còn là một vị thuốc ức chế miễn dịch có tác dụng chống sự bào loại tổ chức cấy ghép khá tốt. 

Đối với hệ thống tuần hoàn tim, não
Đông trùng hạ thảo có tác dụng làm giãn những mạch máu, làm tăng lưu lượng tuần hoàn não và tim thông qua cơ chế hưng phấn thực thể M ở cơ trơn thành mạch. Mặt khác, Đông trùng hạ thảo còn có khả năng điều chỉnh lipit máu, làm giảm cholesterol và lipoprotein, hạn chế quá trình tiến triển của tình trạng xơ vữa động mạch. 

Đối với hệ hô hấp
Đông trùng hạ thảo có tác dụng bình xuyễn, trừ đàm và phòng chống khí phế thũng. Điều này làm sáng tỏ quan điểm của cổ nhân cho rằng, Đông trùng hạ thảo có khả năng "bảo phế, ích thận" và "dĩ lao khái". 

Đối với hệ thống nội tiết
Trên động vật thực nghiệm Đông trùng hạ thảo có tác dụng làm tăng trọng lượng tuyến vỏ thượng thận và tăng tổng hợp các hormon tuyến này, đồng thời cũng có tác dụng tương tự như hormon nam tính và làm tăng trọng lượng của tinh hoàn cũng như các cơ quan sinh dục phụ trên động vật thực nghiệm. Ngoài ra, Đông trùng hạ thảo còn có tác dụng chống ung thư, chống viêm nhiễm, chống quá trình lão hóa và trấn tĩnh chống co giật.

Trên lâm sàng, các nhà y học cổ truyền trong và ngoài nước, đã nghiên cứu dùng Đông trùng hạ thảo trong việc chữa trị khá nhiều trường hợp như rối loạn lipit máu, viêm phế quản mãn và hen phế quản, viêm thận mãn tính và suy thận, rối loạn nhịp tim, cao huyết áp, viêm mũi dị ứng, viêm gan B mạn tính, ung thư phổi (có tác dụng hỗ trợ) và thiểu năng sinh dục. Đông trùng hạ thảo còn là một trong những vị thuốc đông y có khả năng cải thiện đời sống tình dục trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua tác dụng nâng đỡ bồi bổ cơ thể. Điều này đã được y học cổ truyền biết đến từ rất sớm. Theo các cuốn sách cổ, Đông trùng hạ thảo có vị ngọt, tính ấm vào hai kinh thận và phế, có công năng dưỡng phế, bổ thận, ích tinh được dùng để trị phế hư khái xuyễn, thận suy dương nuy (liệt dương), di tinh, lưng đau gối mỏi.

Những ứng dụng lâm sàng của đông trùng hạ thảo
Theo YHCT, đông trùng hạ thảo có vị ngọt, tính bình. Quy kinh can, thận. Công năng bổ tinh khí, bổ can, thận, chỉ huyết, hóa đàm. Hỗ trợ điều trị liệt dương, di tinh, hoạt tinh.
Ở nam giới suy giảm sức khỏe sinh lý, rối loạn cương dương, bị xuất tinh sớm, thậm chí là di tinh... nên dùng đông trùng hạ thảo làm bột uống riêng ngày 3 - 6g trước khi đi ngủ, uống liền 2-3 tuần.
Để tăng cường tác dụng có thể phối hợp với một một số vị thuốc khác như: đông trùng hạ thảo 6g tán bột, hòa vào nước sắc của các vị dâm dương hoắc 8g, ba kích, hà thủ ô đỏ, mỗi vị 12g. Ngày dùng 1 thang, chia 2-3 lần uống. Nếu bị hoạt tinh, di tinh, thêm kim anh 10g, khiếm thực 10g vào thang thuốc trên. Cách làm tương tự, uống một liệu trình 2-3 tuần liền.
Nếu bị viêm phế quản mạn tính, ho hen lâu ngày, có thể dùng đông trùng hạ thảo 8g (tán bột), tang bạch bì 10g, tiểu hồi 2g, cam thảo 4g, khoản đông hoa 6g, cách làm như trên, uống 2-3 lần trong ngày, uống liền 3 - 4 tuần lễ. Ngoài ra còn dùng trong bệnh đau lưng, đau xương cốt, phối hợp với đỗ trọng, cẩu tích, tục đoạn...

Công dụng:
o    Trị ho lâu ngày, yếu mệt, thổ huyết, nhiều mồ hôi, di tinh, đau lưng mỏi gối.
o    Thận kém biểu hiện như bất lực, xuất tinh và đau lưng dưới và đầu gối: Dùng Đông trùng hạ thảo với Sơn thù du, Sơn dược và Thỏ ti tử, hoặc dùng độc vị Đông trùng hạ thảo.
o    Ho và hen mạn tính hoặc ho có đờm máu, do phế hư: Dùng Đông trùng hạ thảo với Sa sâm, A giao và Xuyên bối mẫu.
o     Ra mồ hôi nhiều và do cơ thể mệt, ốm: Ðông trùng hạ thảo nấu với thịt gà, vịt hoặc heo.